Khi lựa chọn thép tấm cán nguội, người mua và đơn vị gia công thường gặp ký hiệu SPCC-SB và SPCC-SD. Hai ký hiệu này cùng mác SPCC, cùng trạng thái temper S nhưng khác kiểu hoàn thiện bề mặt. Hiểu đúng từng phần của mã giúp đối chiếu vật liệu với yêu cầu gia công, ngoại quan và quy cách đặt hàng.
1. SPCC-SB, SPCC-SD là gì?
Catalogue Nippon Steel xếp SPCC vào nhóm chất lượng thương mại (Commercial Quality) theo JIS G 3141, phù hợp chấn và tạo hình đơn giản. Cấu trúc mã gồm ba phần:
- SPCC: mác thép cán nguội.
- S: Standard temper — trạng thái temper tiêu chuẩn.
- B: Bright finish — bề mặt sáng, nhẵn; D: Dull finish — bề mặt mờ.
Như vậy, SPCC-SB và SPCC-SD không phải hai mác thép riêng. Chữ D trong SPCC-SD chỉ kiểu hoàn thiện bề mặt Dull, không nên nhầm với ký hiệu SPCD hoặc SPCE dành cho các cấp thép có yêu cầu tạo hình khác.
2. SPCC-SB và SPCC-SD khác nhau thế nào?
| Tiêu chí | SPCC-SB | SPCC-SD |
| Mác thép | SPCC | SPCC |
| Temper | S — tiêu chuẩn | S — tiêu chuẩn |
| Hoàn thiện | B — Bright | D — Dull |
| Đặc điểm bề mặt | Sáng, nhẵn | Mờ, bề mặt nhám hơn |
Hậu tố B/D không đủ để kết luận loại nào bền kéo hơn. Nippon Steel ghi riêng SPCCT khi bảo đảm các giá trị thử kéo theo yêu cầu khách hàng. Vì vậy, không lấy cơ tính của một lô SPCC-SD làm mặc định cho mọi sản phẩm cùng ký hiệu.
Một ví dụ định lượng: Thép Tấm Lá Thống Nhất công bố Ra cho bề mặt B là 0–0,35 µm, bề mặt D là 0,5–1,52 µm. Đây là thông tin sản phẩm của doanh nghiệp; khi mua từ nguồn khác cần đối chiếu tài liệu tương ứng, không coi là dải nhám chung cho mọi SPCC.
3. Bề mặt Bright và Dull ảnh hưởng gì trong gia công?
Theo tài liệu JFE, bề mặt Dull hỗ trợ phân bố dầu khi dập và tăng khả năng bám sơn. Bright phù hợp với các ứng dụng cần bề mặt nhẵn và có độ bóng, chẳng hạn chi tiết phủ kim loại hoặc hoàn thiện trang trí.
Vì vậy, nên chọn B hay D dựa trên công đoạn gia công và yêu cầu bề mặt thành phẩm. Độ bóng của phôi không thay thế việc kiểm tra chất lượng sau sơn/phủ. SPCC cũng cần được bảo quản tránh ẩm; lớp dầu bảo quản không bảo đảm thép sẽ không gỉ.
4. Ứng dụng của thép tấm cán nguội SPCC
Nippon Steel nêu tủ lạnh, tủ, bảng phân phối điện và thùng chứa trong nhóm ứng dụng của SPCC. Trong gia công kim loại tấm, có thể cân nhắc vật liệu này cho chi tiết cắt–chấn, dập đơn giản, panel, nắp che, tủ/vỏ thiết bị và các chi tiết nội thất kim loại có yêu cầu tạo hình phù hợp.
Với chi tiết cần dập sâu hoặc chịu tải đặc biệt, phải chọn mác thép và cơ tính theo bản vẽ; không mặc định mọi chi tiết bằng thép cán nguội đều dùng SPCC.
Sau cắt, đột và chấn, một số chi tiết cần tạo điểm ren để liên kết tháo lắp. Tùy chiều dày và kết cấu, có thể taro trực tiếp, hàn đai ốc, dùng đai ốc ép hoặc tán rút. Mỗi phương án có yêu cầu riêng về chiều dày tấm, lỗ lắp, tải liên kết và khả năng tiếp cận hai mặt. Không có phương án bắt buộc chỉ vì vật liệu là SPCC.
5. Khi đặt mua SPCC cần ghi những thông tin gì?
Phiếu đặt hàng nên mô tả đủ vật liệu và yêu cầu gia công:
- Tiêu chuẩn và phiên bản áp dụng; mác SPCC, temper S, finish B hoặc D.
- Chiều dày × chiều rộng × chiều dài tấm; nếu mua cuộn, ghi thêm yêu cầu khối lượng và đường kính cuộn.
- Dung sai chiều dày, kích thước, độ phẳng, tình trạng mép và yêu cầu ngoại quan.
- Yêu cầu bôi dầu, sơn/phủ tiếp theo, chứng chỉ vật liệu và cơ tính cần bảo đảm.
Chẳng hạn, bảng Thống Nhất nêu dung sai ±0,07 mm cho chiều dày từ 0,8 đến dưới 1 mm, rộng từ 1.000 đến dưới 1.250 mm. Nếu đơn hàng áp dụng đúng bảng này, tấm danh nghĩa 0,8 mm có giới hạn 0,73–0,87 mm. Ví dụ cho thấy dung sai chiều dày cần được tính đến khi xác định kích thước gia công và điều kiện lắp ghép của chi tiết. Nếu chi tiết sử dụng linh kiện tạo điểm ren, thông số của linh kiện cũng cần được đối chiếu với chiều dày thực tế, tải liên kết và yêu cầu lắp ghép.
SPCC-SB và SPCC-SD cùng mác SPCC và temper S; trong hai ký hiệu này, khác biệt nằm ở hoàn thiện bề mặt Bright và Dull. Khi chọn vật liệu, cần đối chiếu mã thép, yêu cầu gia công, ngoại quan, quy cách và dung sai.
